Tính cỡ mẫu nghiên cứu y khoa bắt đầu bằng việc xác định bạn muốn ước lượng đại lượng nào và với độ chính xác ra sao, hoặc muốn phát hiện chênh lệch nào. Hai nhóm cùng khảo sát một biến chứng có thể cần số người rất khác nhau. Một nhóm muốn biết biến chứng xảy ra thường đến đâu. Nhóm kia muốn so sánh nguy cơ giữa hai phương pháp điều trị.
Tính cỡ mẫu nghiên cứu y khoa để ước lượng một tỷ lệ thế nào?
Giả sử bạn muốn ước lượng tỷ lệ tái khám đúng hẹn trong tháng đầu. Trước khi tính, hãy ghi ai thuộc mẫu số và thế nào là đúng hẹn. Tỷ lệ dự kiến nên đến từ nghiên cứu có quần thể tương tự hoặc số liệu thăm dò phù hợp. Kế đó, chọn sai số tuyệt đối chấp nhận được theo mục đích sử dụng kết quả.
Ví dụ giả định, với tỷ lệ dự kiến 20%, mức tin cậy 95% và sai số 5 điểm phần trăm, công thức xấp xỉ chuẩn cho mẫu ngẫu nhiên đơn cho n = 1,96² × 0,20 × 0,80 / 0,05². Làm tròn lên được 246 người có dữ liệu. Năm điểm phần trăm ở đây tương ứng khoảng từ 15% đến 25% quanh tỷ lệ giả định 20%.
Con số trên phục vụ lập kế hoạch, còn khoảng tin cậy cuối cùng phụ thuộc dữ liệu quan sát và phương pháp phân tích. Nếu lấy mẫu theo cụm hoặc biến cố rất hiếm, cần dùng cách tính phù hợp với thiết kế và phân bố. Sổ tay tính cỡ mẫu của WHO phân biệt các bài toán theo đại lượng cần ước lượng và mục đích phân tích.
Khi so sánh hai nhóm, cần thêm những giả định nào?
Trong thử nghiệm ngẫu nhiên hai nhóm, hãy ghi kết cục chính, thời điểm đo và chênh lệch mục tiêu. Với kết cục nhị phân, phép tính thường cần tỷ lệ dự kiến ở nhóm đối chứng. Với kết cục liên tục, bạn thường cần ước lượng độ lệch chuẩn. Mức ý nghĩa, lực thống kê và tỷ lệ phân bổ cũng đi vào phép tính.
Chênh lệch mục tiêu nên có lý do gắn với câu hỏi nghiên cứu. Chênh lệch nhỏ có thể đáng quan tâm nếu kết cục nghiêm trọng. Với một thang điểm triệu chứng, hãy giải thích vì sao mức thay đổi đã chọn có ý nghĩa với người bệnh. Tài liệu DELTA² trình bày cách chọn và báo cáo chênh lệch mục tiêu cho thử nghiệm ngẫu nhiên.
Với nghiên cứu thuần tập, hãy xét nguy cơ nền, thời gian theo dõi và đại lượng bạn định so sánh. Với nghiên cứu bệnh chứng, hãy xem tỷ lệ phơi nhiễm dự kiến ở nhóm chứng, tỷ số chênh mục tiêu và số chứng trên mỗi ca. Nếu có ghép cặp, phép tính cần phản ánh cách ghép. Bài chọn thiết kế nghiên cứu y khoa có thể giúp bạn xác định thiết kế trước khi tìm công thức.
Viết lý do chọn cỡ mẫu vào đề cương ra sao?
Ghi cả số cần phân tích và số cần tuyển. Trong ví dụ trên, nếu dự kiến 10% người được tuyển thiếu kết cục chính, mục tiêu tuyển là 246 / 0,90, làm tròn lên 274 người. Phép bù này dự trù số quan sát thiếu. Nhóm vẫn cần theo dõi nguyên nhân mất dữ liệu vì thiếu dữ liệu có thể gây sai lệch.
Nếu chỉ có thể dùng toàn bộ hồ sơ đủ tiêu chuẩn trong một khoảng thời gian đã định, hãy nói rõ giới hạn đó. Bạn có thể tính độ chính xác dự kiến ở vài kịch bản khả dĩ rồi cân nhắc thu hẹp mục tiêu. Khi đã có kết quả, hãy diễn giải khoảng tin cậy và mức độ bất định của ước lượng. Tài liệu giải thích STROBE có ví dụ về cách báo cáo lý do chọn quy mô nghiên cứu khi nguồn mẫu đã cố định.
Mẫu ghi phép tính trong đề cương
- Câu hỏi chính, thiết kế, kết cục và thời điểm đo.
- Giả định đầu vào, nguồn của từng giả định và lý do chọn.
- Phương pháp tính, số cần phân tích, số cần tuyển và cách dự trù mất dữ liệu.
- Cỡ mẫu thay đổi ra sao khi giả định chính thay đổi trong phạm vi hợp lý.
Khi viết đề cương nghiên cứu y khoa, đặt đoạn giải trình cạnh phần phương pháp để người đọc đối chiếu phép tính với kế hoạch phân tích. Khóa Y học chứng cứ có thể dùng để ôn cách đặt câu hỏi và đọc ước lượng trong các nghiên cứu làm căn cứ cho giả định.
