Phương pháp nghiên cứu

Viết đề cương tổng quan hệ thống: chốt gì trước?

Viết đề cương tổng quan hệ thống cần chốt tiêu chí chọn bài và cách tổng hợp, để cả nhóm cùng áp dụng một kế hoạch.

Viết đề cương tổng quan hệ thống cần chốt cách ra quyết định trước khi nhóm bắt đầu áp dụng hàng loạt. Một câu như “chọn nghiên cứu phù hợp” chưa giúp hai người biết phải làm gì với cùng một bài báo khó phân loại.

Bản đề cương nên cho phép đồng nghiệp làm tiếp mà không phải đoán ý người viết. Mình gợi ý tám mục dưới đây để tổ chức bản thảo ban đầu. Đây là cách nhóm nội dung để làm việc, không phải bản thay thế hướng dẫn báo cáo.

Viết đề cương tổng quan hệ thống cần chốt câu hỏi nào?

Mục 1: câu hỏi chính. Viết rõ đối tượng và điều cần tổng hợp. Với tổng quan can thiệp, có thể bắt đầu bằng PICO. Nếu nghiên cứu tiên lượng hoặc chẩn đoán, hãy chọn khung phù hợp thay vì ép mọi câu hỏi thành so sánh hai điều trị.

Mục 2: lý do cần tổng quan. Tìm các tổng quan đã có và ghi câu hỏi của bạn khác ở đâu. Việc có thêm vài bài mới chưa tự chứng minh cần một tổng quan khác. Hãy giải thích phần kiến thức nào cần cập nhật hoặc làm rõ.

Bài về viết đề cương nghiên cứu giúp kiểm tra mục tiêu có quá rộng không. Thử đọc câu hỏi cho một đồng nghiệp và hỏi họ hiểu kết quả cuối cùng sẽ trả lời điều gì.

Cochrane hướng dẫn lập đề cương theo trình tự xác định câu hỏi, tiêu chí chọn bài rồi lên kế hoạch phương pháp. Cách sắp xếp này giúp bạn tránh viết phần phân tích trước khi biết mình đang tổng hợp loại nghiên cứu nào.

Tiêu chí chọn bài và tìm kiếm cần cụ thể đến đâu?

Mục 3: điều kiện đưa vào và loại ra. Thay các từ mơ hồ như “theo dõi dài” bằng định nghĩa có thể áp dụng. Nếu chưa thống nhất được ngưỡng thời gian, đánh dấu đó là quyết định chưa chốt. Đừng để người sàng lọc tự chọn mỗi người một ngưỡng.

Có thể thử tiêu chí trên một vài báo cáo trước khi dùng rộng rãi. Ví dụ giả định: một bài có cả người lớn và trẻ em nhưng không tách kết quả. Nhóm cần quyết định cách xử lý tình huống ấy theo câu hỏi của mình, rồi ghi lại lý do.

Mục 4: nguồn và chiến lược tìm kiếm. Ghi nơi sẽ tìm, phạm vi thời gian và các giới hạn dự kiến. Lưu nguyên câu tìm kiếm thử cùng tên nền tảng. Một danh sách từ khóa rời rạc chưa cho người khác tái hiện được thao tác.

Bảng kiểm PRISMA-P yêu cầu mô tả tiêu chí chọn bài, nguồn thông tin và chiến lược tìm có thể lặp lại cho ít nhất một cơ sở dữ liệu. Dùng bảng kiểm để phát hiện mục bỏ sót, sau khi đã viết ra các quyết định của nhóm.

Ai chọn bài, lấy dữ liệu và đánh giá sai lệch?

Mục 5: quy trình chọn bài và trích xuất. Nêu ai làm ở từng bước và bất đồng sẽ được giải quyết ra sao. Viết đúng nhân lực hiện có. Không ghi hai người độc lập nếu thực tế chỉ có một người làm và một người kiểm tra lại.

Lập biểu mẫu trích xuất thử trước khi xử lý toàn bộ tài liệu. Mỗi ô số liệu nên có chỗ lưu vị trí nguồn để đối chiếu. Nếu một nghiên cứu có nhiều báo cáo, cần cách nhận diện chúng để tránh coi mỗi bài báo là một nhóm người khác nhau.

Mục 6: đánh giá nguy cơ sai lệch. Chọn cách đánh giá phù hợp thiết kế nghiên cứu dự kiến nhận. Nêu người thực hiện và cách xử lý bất đồng. Đừng thêm tên công cụ vào đề cương khi cả nhóm chưa biết sẽ áp dụng nó thế nào.

Một cách tự kiểm là đưa bản đề cương cho người chưa tham gia viết. Nhờ họ mô tả lại đường đi của một bài từ lúc tìm thấy tới lúc đưa vào bảng tổng hợp. Chỗ họ phải hỏi thêm chính là chỗ nên viết rõ hơn.

Khi nào được phân tích gộp và khi nào phải sửa đề cương?

Mục 7: kế hoạch tổng hợp. Nêu điều kiện để gộp kết quả và cách trình bày khi dữ liệu không phù hợp. Đừng cam kết sẽ có một con số chung trước khi biết các nghiên cứu đo điều gì. Bài về phân tích gộp giải thích thêm các bước cần chuẩn bị.

Mục 8: quản lý phiên bản và sửa đổi. Ghi ngày, số phiên bản và người đồng ý thay đổi. Với sửa đổi ảnh hưởng phạm vi, lưu lý do cùng thời điểm quyết định. Bản cũ giúp đối chiếu những gì đã định trước.

Phiếu kiểm trước khi cả nhóm bắt đầu

  • Câu hỏi và tiêu chí chọn bài cùng một phạm vi.
  • Tình huống khó có quy tắc xử lý hoặc được đánh dấu chưa chốt.
  • Câu tìm kiếm thử có thể chạy lại.
  • Vai trò từng người phản ánh đúng công việc dự kiến.
  • Biểu mẫu có vị trí nguồn để kiểm lại số liệu.
  • Điều kiện gộp và phương án không gộp được viết rõ.
  • Sửa đổi có ngày và lý do.

Khóa Y học chứng cứ có phần PICO và tổng quan hệ thống để bạn ôn lại nền tảng trước buổi thống nhất đề cương với nhóm.