Lần đầu mổ nhi, mình ra khỏi phòng mổ với 7 câu hỏi mà không một bài giảng nào đã chuẩn bị cho mình. Không phải câu hỏi về kỹ thuật, mà câu hỏi về những thứ xung quanh ca mổ mà mình không ngờ lại ảnh hưởng nhiều đến vậy.
Đây là 7 thứ đó, viết cho bác sĩ trẻ đang chuẩn bị bước vào phòng mổ nhi lần đầu tiên.
7 thứ bất ngờ khi lần đầu mổ nhi
1. Thân nhiệt là vấn đề thật, không phải lý thuyết
Trẻ nhỏ mất nhiệt nhanh hơn người lớn nhiều lần. Trong khi bạn đang tập trung vào trường mổ, nhiệt độ phòng, dịch rửa, dịch truyền, tất cả đều kéo thân nhiệt xuống. Hạ thân nhiệt trong phẫu thuật nhi không phải biến chứng hiếm, và ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình đông máu và phục hồi.
Lần đầu mình thấy màn hình gây mê cảnh báo nhiệt độ không phải vì ca mổ phức tạp, mà vì ai đó quên phủ tấm giữ nhiệt kịp thời.
2. Liều thuốc tính theo cân thật, không theo mốc mặc định
Liều gây mê, liều kháng sinh, liều giảm đau ở trẻ em tính theo mg/kg, và cân thật của bệnh nhân hôm đó, không phải cân tháng trước hoặc ước lượng theo tuổi. Sai 20% liều ở người lớn ít ảnh hưởng hơn sai 20% liều ở trẻ 5kg.
Quy trình đúng: cân bệnh nhân sáng trước ca. Nếu không cân được, ước lượng theo chiều cao, không phải tuổi. Đây là điều mình học từ bác sĩ gây mê trong ca mổ nhi đầu tiên.
3. Giải phẫu trẻ nhỏ không phải phiên bản thu nhỏ của người lớn
Tỉ lệ các cấu trúc khác nhau. Khoảng cách giữa mạch máu và các cấu trúc lân cận ở trẻ sơ sinh nhỏ hơn nhiều so với hình dung. Mô mỡ ở trẻ rất ít, không có lớp đệm như ở người lớn. Cơ nhỏ, mỏng và dễ tổn thương hơn nếu thao tác không nhẹ nhàng.
Lần đầu mổ nhi, đừng kéo căng và đừng vội. Trường mổ nhỏ, mọi thứ gần nhau hơn, điều đó đòi hỏi kiên nhẫn, không phải tốc độ.
4. Bác sĩ gây mê nhi là đồng nghiệp, không phải nền
Trong phẫu thuật nhi, mình phụ thuộc vào bác sĩ gây mê nhi nhiều hơn so với phẫu thuật người lớn. Họ quyết định khi nào bắt đầu, khi nào cần dừng nếu cần thiết, và liên tục điều chỉnh trong suốt ca. Giao tiếp tốt với gây mê trước và trong ca là yếu tố ảnh hưởng đến an toàn bệnh nhân, không phải chi tiết nhỏ.
Mình thấy nhiều bác sĩ trẻ xem bác sĩ gây mê như vai trò phụ trợ. Đó là sai lầm cần sửa sớm, đặc biệt trong phẫu thuật nhi.
5. Thời gian thực tế của ca khác xa ước tính ban đầu
Ca mổ nhi thường kéo dài hơn cùng loại ca ở người lớn, không phải vì kỹ thuật khó hơn, mà vì mọi bước cần thận trọng hơn. Cộng thêm chuẩn bị gây mê, ổn định sau mổ, thời gian thực tế thường gấp 1,5-2 lần ước tính đầu tiên của bạn.
Lên kế hoạch ngày mổ cần tính đến điều này, đặc biệt khi có nhiều ca liên tiếp.
6. Phụ huynh là một phần của ca mổ, không phải ngoại cảnh
Phụ huynh đứng bên ngoài phòng mổ trong trạng thái lo lắng cao độ. Họ sẽ đặt câu hỏi ngay khi bạn ra. Nếu bạn không chuẩn bị cách trả lời, hoặc trả lời bằng ngôn ngữ y tế thuần tuý, giao tiếp sẽ thất bại dù ca mổ thành công kỹ thuật.
Một câu đơn giản ngay sau ca ("Ca mổ kết thúc tốt, con bạn đang được ổn định, mình sẽ cập nhật thêm trong 30 phút") làm phụ huynh ổn định ngay, và tạo thời gian cho bạn xử lý những việc sau mổ. Đây là kỹ năng phải học có chủ ý, không tự nhiên có.
7. Hậu phẫu nhi cần theo dõi sát với ngưỡng cảnh báo khác
Sau mổ, trẻ phục hồi khác người lớn, đôi khi nhanh hơn, nhưng cũng có thể xấu đi nhanh hơn và ít dấu hiệu cảnh báo rõ ràng. Nhịp thở bất thường, bú kém ở trẻ sơ sinh, quấy khóc kéo dài, những dấu hiệu này ở trẻ nhỏ cần được đánh giá khác với người lớn.
Sáu đến 24 giờ đầu hậu phẫu ở trẻ nhỏ là giai đoạn mình theo dõi sát nhất. Không phải vì biến chứng chắc xảy ra, mà vì nếu xảy ra, nhận ra sớm tạo ra sự khác biệt lớn.
7 thứ trên không được dạy trong giảng đường vì chúng đến từ kinh nghiệm trực tiếp. Nếu bạn muốn có bức tranh rộng hơn về lộ trình Ngoại Nhi từ nội trú đến tự lập, bài Roadmap 5 năm Ngoại Nhi bác sĩ trẻ mình vừa viết đi qua từng giai đoạn, milestones kỹ thuật, chọn mentor, và những sai lầm phổ biến cần tránh.
Còn khoá Ngoại Nhi Lâm sàng trên tuyentranmd.com miễn phí hoàn toàn, 6 bài đi qua 6 bệnh lý thường gặp nhất với slides và quy trình chăm sóc. Điểm khởi đầu tốt trước khi bước vào phòng mổ lần đầu.